مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری راهبرد توسعه 1735-2460 22 85 2026 8 3 Critical Discourse Analysis of Welfare Policies in the Seventh Development Plan تحلیل گفتمان انتقادی سیاست‌های رفاهی در برنامه هفتم پیشرفت 193 220 fa محسن مسعودیان دانشگاه علامه طباطبایی 2026 1 2 <p>Development plans constitute the most significant macro-level policy documents in Iran, and their representation of welfare, the role of the state, and mechanisms of social protection can substantially shape the future trajectory of the country's welfare system. The present study aims to critically analyze the discourse of welfare policies embedded in the Law of the Seventh Five-Year Development Plan of the Islamic Republic of Iran. This study adopts a qualitative approach and draws upon Norman Fairclough's three-dimensional framework of Critical Discourse Analysis (CDA). The research data consist of articles, provisions, and statements related to social welfare in the officially enacted text of the Seventh Development Plan, which were purposively identified and analyzed. The findings indicate that, at the descriptive level, the discourse of the Seventh Development Plan is characterized by the predominance of concepts associated with economic efficiency, fiscal sustainability, targeting mechanisms, and data-driven governance. Terms such as productivity, structural reforms, popularization, and cost pricing occupy a prominent position within the text. At the interpretative level, welfare policies have increasingly been redefined through mechanisms of eligibility assessment, targeted identification of beneficiary groups, and the participation of multiple state and non-state actors. Moreover, the expanded use of information systems and databases reflects the strengthening of a data-based model of welfare governance. At the explanatory level, the findings suggest that the Seventh Development Plan is moving toward a model of welfare policymaking in which the state, rather than directly providing services, places greater emphasis on regulation, institutional coordination, and the utilization of the capacities of the private sector, public institutions, and civil society organizations. Overall, the study concludes that the welfare discourse embedded in the Seventh Development Plan reflects a gradual transition from a provider-oriented welfare state toward a regulatory, data-driven, and multi-actor welfare regime. While such a transformation may enhance the efficiency and targeting of welfare policies, it simultaneously raises important questions concerning distributive justice, social inclusion, privacy protection, and the balance between economic efficiency and citizens' social rights.</p> <p>برنامه&zwnj;های توسعه، مهم&zwnj;ترین اسناد سیاست&zwnj;گذاری کلان در ایران محسوب می&zwnj;شوند و بازنمایی آنها از مفهوم رفاه، نقش دولت و سازوکارهای حمایت اجتماعی می&zwnj;تواند جهت&zwnj;گیری نظام رفاهی کشور را در دوره&zwnj;های آتی شکل دهد. هدف این پژوهش، تحلیل گفتمان انتقادی سیاست&zwnj;های رفاهی در قانون برنامه پنج&zwnj;ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با بهره&zwnj;گیری از چارچوب سه&zwnj;سطحی تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف انجام شده است. داده&zwnj;های پژوهش شامل مواد، احکام و گزاره&zwnj;های مرتبط با حوزه رفاه اجتماعی در متن مصوب برنامه هفتم پیشرفت است که به شیوه هدفمند استخراج و تحلیل شده&zwnj;اند. یافته&zwnj;های پژوهش نشان می&zwnj;دهد که در سطح توصیف، گفتمان برنامه هفتم از غلبه مفاهیم مرتبط با کارایی اقتصادی، پایداری مالی، هدفمندسازی و حکمرانی داده&zwnj;محور برخوردار است و واژگانی نظیر «بهره&zwnj;وری»، «اصلاحات ساختاری»، «مردمی&zwnj;سازی» و «قیمت تمام&zwnj;شده» جایگاه برجسته&zwnj;ای در متن برنامه دارند. در سطح تفسیر، سیاست&zwnj;های رفاهی بیش از گذشته در چارچوب سازوکارهای استحقاق&zwnj;سنجی، شناسایی هدفمند گروه&zwnj;های مشمول و مشارکت بازیگران متعدد دولتی و غیردولتی بازتعریف شده&zwnj;اند. همچنین، گسترش بهره&zwnj;گیری از سامانه&zwnj;های اطلاعاتی و پایگاه&zwnj;های داده، بیانگر تقویت الگوی حکمرانی رفاهی مبتنی بر داده است. در سطح تبیین، یافته&zwnj;ها حاکی از آن است که برنامه هفتم به سمت الگویی از سیاست&zwnj;گذاری رفاهی حرکت می&zwnj;کند که در آن دولت بیش از ایفای نقش مستقیم در ارائه خدمات، بر تنظیم&zwnj;گری، هماهنگی نهادی و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، نهادهای عمومی و سازمان&zwnj;های مردمی تأکید دارد. در مجموع، می&zwnj;توان نتیجه گرفت که گفتمان رفاهی برنامه هفتم بیانگر گذار تدریجی از الگوی دولت رفاه متصدی به سوی الگویی تنظیم&zwnj;گر، داده&zwnj;محور و چندکنشگر است؛ الگویی که در کنار ظرفیت&zwnj;هایی نظیر افزایش کارایی و هدفمندی سیاست&zwnj;های رفاهی، می&zwnj;تواند پرسش&zwnj;هایی را در زمینه عدالت توزیعی، شمول اجتماعی، حفظ حریم خصوصی و توازن میان کارآمدی اقتصادی و حقوق رفاهی شهروندان مطرح سازد.</p>

http://rahbord-mag.ir/fa/Article/Download/54349