مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری راهبرد توسعه 1735-2460 22 87 2026 11 8 Estimating Customer Sensitivity to Islamic Participatory Contracts: A Case Study of Melli Bank Customers تخمین حساسیت مشتریان عقود مشارکتی بانک ( مطالعه موردی مشتریان بانک ملی) 85 109 fa علی آسترکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد الیگودرز حمید آسایش دانشگاه آیت الله بروجردی (ره) مهدی کمالی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قشم مهدی زاهد غروی دانشگاه آیت الله بروجردی 2025 10 21 <p>This study aims to estimate the sensitivity of customers of Melli Bank of Iran to Islamic participatory contracts in the context of resource mobilization and allocation. Within the banking system, banks&rsquo; success hinges critically on a deep understanding of customer behavior toward both exchange-based (murabaha-type) and participatory financing contracts. To this end, a comprehensive analytical framework is proposed, integrating the Analytic Hierarchy Process (AHP) with the Almost Ideal Demand System (AIDS) model, estimated via Three-Stage Least Squares (3SLS). The findings reveal that customer sensitivity varies significantly across contract types. Demand for participatory contracts is primarily driven by non-price factors. The strongest positive driver is the speed of approval/credit validation&mdash;interpreted as a reduction in temporal uncertainty&mdash;with an elasticity of +0.0327. Conversely, inflation risk emerges as the most significant negative factor (elasticity: &ndash;0.0149), indicating that participatory contract customers prioritize rapid responses to manage time-related risk. In contrast, demand for exchange-based facilities exhibits high price elasticity (&ndash;1.45) and demonstrates the greatest sensitivity to exchange rate fluctuations (+0.0168), suggesting their potential use as a hedging instrument against currency risk. These results underscore the necessity of adopting differentiated resource mobilization strategies tailored to the distinct price and non-price sensitivities of customer segments.</p> <p>این پژوهش با هدف تخمین حساسیت مشتریان عقود مشارکتی بانک ملی ایران در تجهیز و تخصیص منابع انجام شده است. در نظام بانکی، موفقیت بانک&zwnj;ها در گرو درک عمیق از رفتار مشتریان تسهیلات مبادله&zwnj;ای و مشارکتی است. برای این منظور، یک چارچوب تحلیلی جامع بر مبنای ترکیب روش&zwnj;های فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و مدل سیستم تقاضای تقریباً ایده&zwnj;آل (AIDS) با روش 3SLS ارائه شده است. نتایج تحقیق نشان داد که حساسیت مشتریان به تفکیک نوع عقد، متفاوت است. تقاضا برای عقود مشارکتی در درجه اول توسط عوامل غیرقیمتی هدایت می&zwnj;شود. قوی&zwnj;ترین محرک تقاضا در این بخش، سرعت تأیید/اعتباردهی (کاهش عدم قطعیت زمانی) است (+۰.۰۳۲۷) و بیشترین عامل منفی نیز ریسک تورمی است (-۰.۰۱۴۹). این یافته نشان می&zwnj;دهد مشتریان عقود مشارکتی به دنبال پاسخ سریع برای مدیریت ریسک زمانی هستند. در مقابل، تقاضا برای تسهیلات مبادله&zwnj;ای دارای کشش قیمتی بالا (-۱.۴۵) بوده و بالاترین حساسیت را به نرخ ارز دارد (+۰.۰۱۶۸)، که می&zwnj;تواند نشان&zwnj;دهنده استفاده از آن به عنوان ابزاری برای پوشش ریسک ارزی باشد. این نتایج لزوم تعریف استراتژی&zwnj;های تفکیک&zwnj;شده برای جذب منابع را بر اساس حساسیت&zwnj;های قیمتی و غیرقیمتی مشتریان تأیید می&zwnj;کند</p> حساسیت مشتریان ، عقود مشارکتی ، تسهیلات مبادله‌ای ، مدل AIDS/3SLS ، عوامل غیرقیمتی ، ریسک تورمی (INF) ، سرعت تأیید (LVTIME) ، بانک ملی http://rahbord-mag.ir/fa/Article/Download/55403