تبیین مدل توسعه کارآفرینی گردشگری میراث فرهنگی با تأکید بر ظرفیت‌های استان گلستان
محورهای موضوعی :محمد احمری 1 , سید محمدرضا حسینی 2 * , پرویز سعیدی 3 , سامره شجاعی 4
1 - گروه مدیریت ، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران.
2 - گروه مدیریت ، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران
3 - گروه مدیریت، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران
4 - گروه مدیریت ، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران
کلید واژه: توسعه, کارآفرینی, گردشگری, میراث فرهنگی.,
چکیده مقاله :
توسعه کارآفرینی در گردشگری میراث فرهنگی نقش مهمی در بهره‌برداری از ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی و ایجاد فرصتهای اقتصادی پایدار دارد. با توجه به وجود ظرفیت‌های قابل توجه میراث فرهنگی در استان گلستان و در عین حال فاصله میان ظرفیت‌های بالقوه و وضعیت بهره‌برداری موجود، هدف پژوهش حاضر تبیین مدل توسعه کارآفرینی گردشگری میراث فرهنگی با تأکید بر ظرفیت‌های استان گلستان بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی است. در گام نخست، شناسایی مؤلفه‌ها با استفاده از راهبرد نظریه داده‌بنیاد به صورت نظام‌مند انجام گرفت. انتخاب مشارکت‌کنندگان با بهره‌گیری از نمونه‌گیری هدفمند قضاوتی آغاز و در ادامه بر اساس منطق «نمونه‌گیری نظری» جهت تبیین و بسط ویژگی‌های مقوله‌های در حال ظهور، تا دستیابی به اشباع نظری تداوم یافت. بدین منظور، ۱۷ مصاحبه عمیق و نیمه‌ساختاریافته با خبرگان دانشگاهی و اجرایی انجام شد. سپس در گام دوم برای ارائه مدل از روش مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزار اسمارت پی ال اس استفاده شد. جامعه آماری شامل 380 نفر از مدیران و کارشناسان حوزه گردشگری و میراث فرهنگی استان گلستان بود که 168 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. یافته‌های بخش کیفی نشان داد که مدل توسعه کارآفرینی گردشگری میراث فرهنگی در استان گلستان شامل ۵۹ مؤلفه در قالب 9 بعد (فردی، محیطی، ساختاری، حاکمیتی، فرهنگی، اجتماعی، ارتباطی، اقتصادی و فناورانه) است. همچنین نتایج بخش کمی بیانگر آن است که این ابعاد به ترتیب با ضرایب 800/0، 856/0، 753/0، 881/0، 879/0، 861/0، 885/0، 861/0 و 842/0 بر تبیین مدل توسعه کارآفرینی گردشگری میراث فرهنگی تأثیرگذار هستند. در مجموع، نتایج پژوهش بر ضرورت توجه هم‌زمان به ابعاد مختلف و بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی استان گلستان در قالب رویکردی یکپارچه در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری تأکید دارد؛ امری که می‌تواند زمینه‌ساز تقویت کارآفرینی و توسعه پایدار گردشگری میراث فرهنگی در این استان باشد.
The development of entrepreneurship in cultural heritage tourism plays a significant role in utilizing historical and cultural capacities and creating sustainable economic opportunities. Given the considerable cultural heritage potential of Golestan Province, along with the existing gap between these latent capacities and their current level of utilization, the present study aimed to explain a model for the development of entrepreneurship in cultural heritage tourism with an emphasis on the capacities of Golestan Province. In terms of purpose, this research is applied, and in terms of method, it follows an exploratory mixed-methods design.In the first stage, the identification of components was carried out systematically using the grounded theory strategy. The selection of participants began through purposive judgmental sampling and then continued based on the logic of theoretical sampling in order to clarify and elaborate the characteristics of the emerging categories until theoretical saturation was achieved. For this purpose, 17 in-depth semi-structured interviews were conducted with academic and executive experts. In the second stage, structural equation modeling using Smart PLS software was employed to present the model.The statistical population consisted of 380 managers and experts in the field of tourism and cultural heritage in Golestan Province, of whom 168 individuals were selected as the sample through simple random sampling. The findings of the qualitative section showed that the model of entrepreneurship development in cultural heritage tourism in Golestan Province consists of 59 components within 9 dimensions, namely individual, environmental, structural, governance, cultural, social, relational, economic, and technological. Furthermore, the results of the quantitative section indicated that these dimensions, with coefficients of 0.800, 0.856, 0.753, 0.881, 0.879, 0.861, 0.885, 0.861, and 0.842, respectively, significantly contribute to explaining the model of entrepreneurship development in cultural heritage tourism.Overall, the findings emphasize the necessity of simultaneous attention to multiple dimensions and the utilization of the cultural and historical capacities of Golestan Province within an integrated approach to planning and policymaking. Such an approach can provide the groundwork for strengthening entrepreneurship and promoting the sustainable development of cultural heritage tourism in the province.
- آذر، ع.، و خسروانی، ف. (1398). تحقیق در عملیات نرم. تهران: انتشارات سازمان مدیریت صنعتی.
- باصولی، م.، هاشمی، س.، ایمانی خوشخو، م. ح.، و میرغفوری، س. ح.ا. (1400). طراحی مدل توسعه کارآفرینی گردشگری فرهنگی در شهر میراث جهانی یزد. مطالعات اجتماعی گردشگری، 9(18).
- باصولی، م، هاشمی، س.، ایمانی خوشخو، م. ح.، و میرغفوری، س. ح.ا. (1398). طراحی مدل توسعه کارآفرینی گردشگری فرهنگی با استفاده از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی. فصلنامه توسعه گردشگری، 8(2).
- بهادری، س.ر.، قادری، ا.، کروبی، م.، و حسینی، س.ع. (۱۴۰۱). شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های مشارکت ذی‌نفعان در توسعه کارآفرینی گردشگری. مدیریت کسب‌وکارهای بین‌المللی، ۵(۲).
- خانی، غ.، غفوریان شاگردی، ا.، صانیی، م. (1404). ارائه الگوی فرصتهای کارآفرینانه در صنیت گردشگری (منطقه مورد مطالیه: شهرستان تایباد). کسب وکار اجتماعی،2(2).
- خشایاری، پ.، حیدری، س. ع.، و نعمتی‌زاده، س. (1400). طراحی و تبیین مدل شناسایی فرصتهای کارآفرینی در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری. فصلنامه هنرهای اسلامی،21(53).
- حاج‌آقامیر، س.م.، رشادت‌جو، ح، ابطحی، ع، صالحی‌امیری، س.ر.، و عزیزآبادی فراهانی، ف. (1400). طراحی الگوی مطلوب توسعه گردشگری فرهنگی در ایران. مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 5(18).
-داوری، ع.، و رضازاده، آ. (1397). مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار PLS. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
- فردوسی، س.، توانا، م.، و داوودی، س. (1404). الگوی ساختاری تفسیری عوامل مؤثر بر کارآفرینی گردشگری مبتنی بر اقتصاد چرخشی. جغرافیا و آینده‌پژوهی منطقه‌ای،3(2).
- کمری، ف.، حسینی، س.م.ر.، ویسه، س.م.، و مستقیمی، م.ر. (1402). شناسایی عوامل مؤثر بر گردشگری فرهنگی در ایران: خوانشی استعاری از مفهوم پنجره فرصت کارآفرینانه. جغرافیا و توسعه، 21(70)
- معاون، ز.، باقری، م.، شکاری، ف.، مباشری، ع. ا.، و کیانی، م. (1403). شناسایی و اولویت‌بندی راهکارهای بهبود گردشگری میراث فرهنگی در ایران. مطالعات اجتماعی گردشگری، 12(27).
- میرواحدی، س.س.، و قائدیها هونجانی، ن. (1399). رویکردی متفاوت از کارآفرینان در کارآفرینی گردشگری میراث فرهنگی ناملموس. فصلنامه توسعه گردشگری، 9(2).
-Aisyah, S. (2023). Implications of Planning and Management for the Development of Sustainable Cultural Heritage Tourism in Malaysia. Advances in Tourism Studies, 1(2), 65-71.
-Boujida, H., & Debbagh, I. (2025). Entrepreneurship and cultural heritage: A systematic literature review at the intersection of preservation and innovation. Revue Internationale de la Recherche Scientifique (Revue‑IRS), 3(2).
-Chan, J., Ma, C., Piterou, A., Teng, F., Zhang, X., & Zhang, Y. (2024). Entrepreneurship in a cultural heritage site: The entrepreneurial ecosystem of the tourist cultural cluster in the Ancient Villages of Southern Anhui. Institute of Small Business and Entrepreneurship (ISBE), Sheffield, United Kingdom.
-Lak, A., Gheitasi, M., & Timothy, D. J. (2020). Urban regeneration through heritage tourism:Cultural policies and strategic management. Journal of Tourism and Cultural Change, 18(4),386-403.
-Leković, B. (2025). Key attributes of tourism sector entrepreneurs in Southeast Europe. Menadzment U Hotelijerstvu I Turizmu, 00, 33–33
-Li, M., Cao, Y., & Li, G. (2023). An approach to developing and protecting linear heritage tourism: The construction of cultural heritage corridor of traditional villages in Mentougou District using GIS. International Journal of Geoheritage and Parks, 11, 139-158.
-Lincoln, Y., & Guba ,E.(1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. Educational Technology Research and Development ,30,233-252.
-Salim, M., & Anis, J. (2021). Has female entrepreneurship been a formidable engine of economic and social development in Tunisia? Journal of Global Entrepreneurship Research, 11(1), 489–503.
-Thuyet, N. T. (2023). Factors affecting the development of heritage tourism: Research and development of some models. Revista de Gestão e Secretariado, 14(10), 18924–18948.
-Zhang, S., Liang, J., Su, X., Chen, Y., & Wei, Q. (2023). Research on global cultural heritage tourism based on bibliometric analysis. Heritage Science, 11(1), 139.