بازخوانی راهبردهای طراحی بیوفیلیک و استخراج مولفههای توسعه پایدار در معماری خانههای تاریخی رشت مبتنی بر الگوهای برونینگ
محورهای موضوعی : فرهنگی
1 - گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران
کلید واژه: طراحی بیوفیلیک, خانههای تاریخی رشت, الگوهای طراحی بیوفیلیک برونینگ, توسعه پایدار ,
چکیده مقاله :
طراحی بیوفیلیک با تأکید بر گرایش ذاتی انسان به طبیعت، یکی از راهبردهای کلیدی تحقق توسعه پایدار در معماری است. ارتباط با طبیعت در معماری خانههای ایران نیز دارای پیشینهای تاریخی است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ریشههای طراحی بیوفیلیک در خانههای تاریخی شهر رشت انجام یافته است و این فرضیه را مورد بررسی قرار میدهد که ویژگیهای معماری بیوفیلیک در معماری این خانهها وجود دارد. پژوهش از نوع کاربردی ـ توسعهای بوده و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بهرهجستن از روشهای قیاس و تفسیر انجام یافته است. گردآوری دادهها به صورت ترکیبی و مبتنی بر مطالعات اسنادی و کتابخانهای، به همراه مشاهدات و برداشتهای میدانی صورت گرفته است. در پژوهش حاضر ویژگیهای معماری خانههای تاریخی رشت با 14 الگوی طراحی بیوفیلیک ارائه شده توسط «برونینگ» مورد قیاس قرار گرفتهاند. این الگوها در سه بخش «طبیعت در فضا» (7 الگو)، «مشابهتهای طبیعی» (3 الگو) و «ماهیت فضا» (4 الگو) طبقهبندی شدهاند. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که 7 الگوی بخش اول با دارابودن میانگین 98 درصد، بیشترین میزان تحقق الگوهای بیوفیلیک را به خود اختصاص دادهاند. همچنین میانگین حضور الگوها در بخش «مشابهتهای طبیعی» 96 درصد و در بخش «ماهیت فضا» 69 درصد بهدست آمده است. بر اساس نتایج تحقیق، میانگین کلی حضور الگوهای طراحی بیوفیلیک در خانههای تاریخی رشت 87 درصد است که بیانگر پیوندی قوی میان معماری و طبیعت در این خانهها میباشد. به بیان دیگر جلوههای متعددی از اصول طراحی بیوفیلیک در معماری خانههای تاریخی شهر رشت قابل مشاهده است.
Biophilic design, with its emphasis on humans’ innate affinity for nature, is one of the key strategies for achieving sustainable development in architecture. The relationship between architecture and nature in Iranian residential architecture also has deep historical roots. This study aims to explore the origins of biophilic design in the historical houses of Rasht and examines the hypothesis that biophilic architectural characteristics are present in these houses. The research is applied–developmental in nature and employs a descriptive–analytical approach, utilizing comparative and interpretive methods. Data collection was conducted through a mixed-method strategy, including documentary and library studies as well as field observations and on-site surveys. In this study, the architectural features of historical houses in Rasht were compared with the 14 biophilic design patterns proposed by Browning. These patterns are categorized into three groups: Nature in the Space (7 patterns), Natural Analogues (3 patterns), and Nature of the Space (4 patterns). The findings indicate that the seven patterns within the Nature in the Space category exhibit the highest level of realization, with an average presence of 98%. Similarly, the average presence of patterns in the Natural Analogues category is 96%, while the Nature of the Space category shows an average presence of 69%. Overall, the results reveal that the mean presence of biophilic design patterns in the historical houses of Rasht is 87%, indicating a strong connection between architecture and nature in these houses. In other words, multiple manifestations of biophilic design principles can be observed in the architecture of historical houses in the city of Rasht.
منابع
1. بهبودزاده، فاطمه، اخلاصی، احمد، نوروزیان ملکی، سعید. 1403. تبیین الگوهای طراحی محیط بیوفیلیک: مرور نظاممند مفاهیم و رویکردها. معماری و شهرسازی پایدار، 12 (1): 41-66.
2. بیطرف، احسان، حبیب، فرح، ذبیحی، حسین. 1397. بومیسازی اصول معماری اکولوژیک و بیوفیلیک در طراحی مجتمعهای مسکونی ایران در راستای ارتقای کیفیت آنها. مدیریت شهری، 17(52): 205-218.
3. بیگی نژاد، محمد علی، عامری صفات، علی اکبر. 1395. بررسی ویژگیهای معماری بیوفیلیک در بناهای بومی ایرانی (نمونه موردی اقلیم گرم و خشک). کنفرانس بین المللی نو آوری در علوم و تکنولوژی، بارسلون-اسپانیا، 14 اکتبر (23 مهر). 500–510.
4. ذوالفقاری، پریسا، رضویزاده، اعظمسادات. 1401. ارائه استراتژیهای بیوفیلیک معماری همساز با اقلیم با استفاده از تحلیل عوامل کلیماتولوژی؛ موردپژوهی: شهر قم. بوطیقای معماری، 2 (7): 115-134.
5. شاهوردی، پریسا، صلواتیان، سیدهمامک، صفری، حسین. 1401. تحلیل ویژگیهای کالبدی خانههای تاریخی رشت با هدف ارائه رهیافتهای طراحی اقامتگاههای بومگردی شهری. باغ نظر، 19 (115)، 39-56.
6. طاهری سرمد، فائزه، میهنیار، شبنم. 1403. بازخوانی خانههای سنتی کرمانشاه از منظر معماری بیوفیلیک. علوم و تکنولوژی محیط زیست، 26 (7): 145-161.
7. عیسی کاکرودی، سپیده. 1401. معماری بیوفیلیک و تأثیر آن بر رفتار انسان. شانزدهمین کنفرانس ملی شهرسازی ،معماری،عمران ومحیط زیست.، شیروان (13 تیر). 1-9.
8. قلینژاد پیربازاری، علیرضا، محمدی خوشبین، حامد. 1402. ریختشناسی بناهای تاریخی؛ مطالعه موردی: خانههای تاریخی رشت. فصلنامه علمی اثر، 44 (4)، 474-507.
9. قنبریزاده، محسن، بینا، محسن. 1403. بررسی هنر طراحی بیوفیلیک در وجه بصری معماری دزفول. پیکره، 13 (38): 89-110.
10. محمودیان زمانه، مهرداد، جعفری، محمد، عزتی، مرتضی. 1403. عوامل موثر بر تولید و عرضه مسکن تحت تاثیر نرخ ارز و تحریم. راهبرد توسعه، 20 (3)، 61-92.
11. مشاورین طرح و برنامهریزی شهری و منطقهای معماری و شهرسازی طرح و پژوهش. . طرح تفضیلی رشت مرحله یکم، ج 1، تجزیه و تحلیل فضاهای شهری رشت.
12. مولائی، اصغر. 1402. بازشناسی ظرفیتهای رقابتپذیری زمینهگرای شهری در توسعه شهرها و مناطق. راهبرد توسعه، 19 (1)، 100-142.
13. ناظمی، الهام، قاسمی، الهه. 1395. تبیین راهکارهای ارتقاء تعامل سازگار میان بناهای معماری و طبیعت بارویکرد معماری بیوفیلیک. کنفرانس دوسالانه جامعه و معماری معاصر،اصفهان-ایران (23 بهمن). 1–11.
14. نیکویه، محمود. 1387. رشت، شهر باران: موقعیت طبیعی، جغرافیایی، انسانی و اماکن عمومی رشت. چاپ اول، رشت، فرهنگ ایلیا، 354 صفحه.
15. Abdelaal, Mohamed S, Soebarto, Veronica. 2018. History matters: The orgins of biophilic design of innovative learning spaces in traditional architecture, Archnet-IJAR: International Journal of Architectural Research, 12 (3), 108-127.
16. Asojo, Abimbola., Hazazi, Fullah. 2025. Biophilic Design Strategies and Indoor Environmental Quality: A Case Study. Sustainability, 17 (5), 1816.
17. Browning, William ., Ryan, Catherine., & Clancy, Joseph. 2014. 14 patterns of biophilic design: Improving Health & Well-Being in the Built Environment. New York: Terrapin Bright Green, LLC.
18. Kellert, Stephan R. 2008. Dimensions, Elements, and Attributes of Biophilic Design. In S. R. Kellert, Stephan R ., Heerwagen, Judith H., & Mador. Martin L, Biophilic Design: The Theory, Science, and Practice of Bringing Buildings to Life (pp. 3-19). Hoboken, New Jersey, USA: John Wiley & Sons, Inc.
19. Maneethai, Dustin., Legendre, Tiffany S., Suess, Courtney., & Guzzo, Renata F. Designing Cognitively and Emotively Attractive Urban Service Environments for Prospective Employees: An Application of Biophilic Design Philosophies. Journal of Business Research, 191, 115283.
20. Terblanche, Rolien ., Khumalo, Dorcas. 2025. The impact of biophilic design in university study areas on students productivity. Archnet-IJAR: International Journal of Architectural Research, 19 (1), 230-247.